Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng giúp sự phát triển của con trở nên toàn diện hơn. Giấc ngủ theo lịch trình sẽ giúp con đảm bảo sức khỏe và năng lượng. Ba mẹ nên rèn luyện cho con thói quen “ tự ngủ “ từ nhỏ.
1.vì sao nên rèn luyện cho con tự đi vào giấc ngủ?
Lợi ích tiềm ẩn lâu dài
Tái tạo tế bào não: Trong suốt giấc ngủ, cơ thể sản xuất hormone và chất dinh dưỡng quan trọng giúp tái tạo tế bào não. Điều này có ảnh hưởng lớn đến khả năng học hỏi, tập trung và trí nhớ của trẻ.
Rèn luyện trí nhớ: Quá trình giấc ngủ giúp rèn luyện trí nhớ bằng cách chuyển thông tin từ bộ nhớ ngắn hạn sang bộ nhớ dài hạn. Điều này quan trọng trong việc học hỏi và phát triển tư duy của trẻ.
Hỗ trợ phát triển thể chất: Trong khi ngủ, cơ thể sản xuất hormone tăng trưởng, giúp trẻ phát triển chiều cao và trọng lượng. Sự phát triển thể chất là một phần quan trọng của quá trình phát triển toàn diện.
Đầu óc thư giãn: Giấc ngủ cung cấp thời gian để não bộ thư giãn và tái tạo năng lượng. Điều này làm cho trẻ tỉnh táo và sẵn sàng học hỏi khi thức dậy.
Thúc đẩy sự phát triển của hệ thống thần kinh: Trong giai đoạn sơ sinh, hệ thống thần kinh của trẻ đang phát triển nhanh chóng. Giấc ngủ chất lượng giúp hỗ trợ quá trình này.
Năng lượng và Sức Khỏe của Bé: Bé có giấc ngủ đủ giúp tăng cường năng lượng cho bé khi thức dậy. Điều này ảnh hưởng tích cực đến sự hoạt động, vui chơi, và khả năng tiếp xúc với môi trường xung quanh.Giấc ngủ đủ giúp cải thiện tâm trạng và sức khỏe tinh thần của bé.
Tự Ngủ lại và Độ Độc Lập: Khi bé có thể tự ngủ lại, đây là một bước quan trọng trong việc phát triển tính độc lập. Bé học được cách tự quản lý giấc ngủ của mình mà không phụ thuộc quá nhiều vào sự hỗ trợ từ người lớn.
Nghỉ Ngơi Cho Bậc Phụ Huynh: Việc bé tự ngủ giúp bậc phụ huynh có thêm thời gian nghỉ ngơi và tái tạo năng lượng. Điều này đặc biệt quan trọng trong những giai đoạn đầu của việc chăm sóc trẻ, khi mẹ mới sinh và cần thời gian để hồi phục.
Giảm Gánh Nặng Cho Mẹ: Việc bé tự ngủ giảm gánh nặng cho mẹ, đặc biệt là trong việc bú đêm. Mẹ có thể có thời gian nghỉ ngơi và duy trì sức khỏe tốt hơn khi không phải thức dậy liên tục để chăm sóc bé.
Phát Triển Tính Cách và Tư Duy Độc Lập: Tập cho bé tự ngủ có thể giúp rèn luyện tính cách và tư duy độc lập từ nhỏ. Bé học cách tự quản lý và thích ứng với môi trường xung quanh mà không cần sự giúp đỡ liên tục.
2. Nguyên nhân bé không chịu ngủ, quấy khóc và cách xử lý hiệu quả
Nguyên nhân
Cảm giác phải ngủ độc lập, thường thói quen của các bé chủ yếu được ba hoặc mẹ giỗ giành trước khi ngủ nên việc ngủ 1 mình tạo cho bé cảm giác không quen.
Bé sợ hãi với bóng tối một mình
Bé găp vấn đề về sức khỏe : như mọc răng, đói hoặc khát, sắp ốm hoặc dị ứng, côn trùng cắn.
Bé mệt mỏi: trường hợp này sẽ thưởng xảy ra nhất, nguyên nhân do con quá dư năng lượng hoặc ngủ quá nhiều cũng ảnh hưởng đến giấc ngủ hiện tại của con.
Cách xử lý
ba mẹ cần kiểm tra bé đã no bụng chưa, tã đã thay chưa, hoặc quần áo con có gây cảm giác nóng, khó chịu cho bé hay không để con có thể đi vào giác ngủ ở trạng thái thoải mái nhất nhé.
Ánh Sáng Nhẹ: Sử dụng đèn ngủ có ánh sáng nhẹ hoặc đèn đêm nhỏ trong phòng bé. Ánh sáng này không quá chói lọi nhưng đủ để tạo ra môi trường thoải mái và an ninh.
Vật An Ủi: Cho bé một vật an ủi như gấu bông hoặc búp bê để giữ gần mình khi đi ngủ. Đối với nhiều trẻ, vật an ủi có thể là người bạn đồng hành an toàn giữa bóng tối.
Chia Sẻ Nỗi Sợ: Nếu bé đã có khả năng diễn đạt ngôn ngữ, hãy khuyến khích bé chia sẻ nỗi sợ của mình. Bạn có thể thảo luận với bé về những điều bé nghĩ về bóng tối và cùng nhau tìm giải pháp.
Truyện Trước Khi Đi Ngủ: Đọc một câu chuyện có tính nhân văn trước khi đi ngủ có thể giúp bé giảm căng thẳng và chuyển hướng tư duy từ nỗi sợ sang những ý tưởng tích cực.
Phát Nhạc Nhẹ: Phát nhạc nhẹ hoặc tiếng sóng biển có thể tạo ra một âm thanh dễ chịu, giúp bé cảm thấy an ninh và dễ dàng chìm vào giấc ngủ.
Tạo Môi Trường An Toàn: Đảm bảo rằng không có vật dụng hoặc hình bóng đáng sợ trong phòng bé. Tạo một môi trường yên tĩnh và an ninh.
Kiên Nhẫn và Hỗ Trợ: Nếu bé thức giấc và quấy khóc, hãy thể hiện sự kiên nhẫn và hỗ trợ. Ôm bé, vỗ về nhẹ nhàng để làm dịu cảm giác lo lắng.
3. Nguyên tắc rèn luyện đến từ bố mẹ
Thật cứng rắn
Lần đầu tiên tập tự ngủ, có thể bé sẽ khóc rất nhiều, điều này khiến mẹ cảm thấy phiền lòng, vừa thương, vừa xót con. Lúc này, nếu mẹ đến ôm và dỗ dành bé, bé sẽ nhận ra ngay rằng tiếng khóc của mình là “điểm yếu” của mẹ, lần sau sẽ khóc to hơn. Vì vậy, dù thế nào đi chăng nữa, các mẹ phải giữ vững lập trường và không dao động khi tập cho bé tự ngủ.
Thật kiên trì
Những ngày đầu tiên sẽ rất khó khăn với mẹ bởi bé chưa thích nghi được với việc ngủ một mình, cũng như đang còn quen “ngủ ngày thức đêm”. Song mẹ tuyệt đối phải thật kiên trì, không được bỏ cuộc.
Khi thấy con ngủ lâu hơn thời gian cho phép trong ngày, mẹ hãy đánh thức và chơi với bé để bé quên đi cơn buồn ngủ. Nếu mẹ kiên trì thực hiện trong khoảng 7 ngày, bé có thể hình thành được thói quen tự ngủ.
Tránh cho con sử dụng ti giả
Khi con quấy khóc, việc cho con ngậm ti có thể ảnh hưởng đến thói quen ăn dặm. Con có thể trở nên không cảm thấy đói, ngủ gật khi ăn, và phát triển thói quen biếng ăn. Ngủ gật còn có thể gây chướng bụng và đầy hơi, gây khó chịu và cáu kỉnh cho trẻ. Như thế cũng gián tiếp ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của con.
Không cho con ngủ nhiều lần trong ngày, không nuôn chiều theo ý của con.
Điều này vô cùng quan trọng, không nên nuông chiều theo con mà ảnh hưởng đến giờ giấc sinh hoạt giấc ngủ của con.
Thời điểm tốt nhất để con có thể tự ngủ.
Dưới 4 tuần: Một số trẻ sơ sinh có thể tự nhiên chìm vào giấc ngủ. Đối với bố mẹ, quan trọng là tạo thói quen ngủ ổn định cho con bằng cách áp dụng phương pháp 4s, 5s.
Giai đoạn vàng 6 – 8 tuần: Ở giai đoạn này, con đã phát triển trình tự tự ngủ và bắt đầu có khả năng tự thực hiện việc chìm vào giấc ngủ một cách tự nhiên. Điều này giúp giảm bớt công sức của cha mẹ trong quá trình đưa con vào giấc ngủ.
Giai đoạn 8 – 12 tuần: Nếu không thành công trong việc làm cho con tự ngủ ở giai đoạn trước, cha mẹ cần tập trung luyện tập thói quen này cho con. Mục tiêu là giúp con chủ động tự ngủ mà không phải phụ thuộc vào cha mẹ.
Từ tuần thứ 12 trở đi: Nếu con đã hình thành thói quen tự ngủ từ trước, thì ở giai đoạn này, thói quen này sẽ trở nên hoàn thiện hơn. Ngược lại, nếu con chưa quen với việc tự ngủ trước đó, việc tạo thói quen này sẽ trở nên khó khăn hơn cho cha mẹ trong tương lai.
4. 9 cách “ tự ngủ “ đầy hiệu quả theo tiêu chuẩn khoa học.
Phương pháp CIO (Cry It Out), có nghĩa là “hãy để bé khóc”
Đúng với tên gọi, hãy để bé khóc trong một thời gian nhất định sau 10 – 15 phút sẽ vổ về trấn an ( nếu bé chưa nín khóc). Lặp đi lặp lại trong một thời gian dài, thì sau bé nín khóc sẽ có thể ngủ rất ngon.
Các bước thực hiện phương pháp CIO:
Bước 1: Khi thấy bé xuất hiện dấu hiệu buồn ngủ, mẹ cần đặt bé lên nôi em bé hoặc giường cũi ngay.
Bước 2: Vỗ về và bày tỏ yêu thương với bé. Sau đó, mẹ rời đi khoảng 3 – 5 phút, ngay cả khi bé đang quấy khóc.
Bước 3: Mẹ trở lại phòng kiểm tra tình hình của bé, tắt đèn rồi mẹ lại rời đi khoảng 5 phút.
Bước 4: Quay lại phòng và vỗ về trấn an bé một lúc, rồi lại tiếp tục rời đi.
Bước 5: Lặp lại bước 4 liên tục, cho đến khi bé đã tự ngủ mà không có mẹ ở cạnh.
Bước 6: Nếu bé bị thức giấc hay quấy khóc, mẹ sẽ tiếp tục thực hiện hành động lặp lại trên để bé quen với việc tự ngủ.
Rèn trẻ tự ngủ theo phương pháp Fading
Fading là phương pháp tập cho bé tự ngủ bằng cách để bé khóc trong thời gian cho phép nhưng khác với CIO là có mẹ ở gần. Cách này sẽ nhẹ nhàng hơn với bé, khi bé càng dần tự ngủ được thì khoảng cách giữa mẹ và bé sẽ càng tăng lên đến lúc không ở bên bé vẫn ngủ thật ngoan và sâu giấc. Mẹ có thể tham khảo các bước thực hiện như sau:
Bước 1: Khi bé xuất hiện dấu hiệu buồn ngủ, mẹ cần đặt bé lên nôi cũi/giường ngay. Luôn kiểm tra cơ thể bé có sạch sẽ, bỉm không quá chật và bé đã no trước khi đi ngủ.
Bước 2: Mẹ ngồi cạnh giường để bé an tâm hơn khi vào giấc ngủ.
Bước 3: Nhẹ nhàng trấn an và vỗ về cạnh bé nếu bé quấy khóc.
Bước 4: Thực hiện các bước trên và tăng dần khoảng cách giữa mẹ và bé khi thấy bé đã dần đi vào giấc, có thể tự ngủ khi không có mẹ bên cạnh.
Tập cho bé tự ngủ theo phương pháp Time – Check in
Phương pháp Time – Check in hướng dẫn cách tự ngủ có nguyên tắc và các bước thực hiện tương tự như phương pháp CIO (Cry It Out). Điểm khác biệt duy nhất chính là khi triển khai thì thời gian mà mẹ rời đi khỏi bé cố định thay vì tăng dần như CIO. Các bước thực hiện phương pháp luyện bé tự ngủ Time – Check in như sau:
Bước 1: Khi thấy bé xuất hiện dấu hiệu buồn ngủ, mẹ cần đặt bé lên nôi cũi/giường ngay. Kiểm tra cơ thể bé đã sạch sẽ, bỉm không chật và bé đã ăn đủ no trước khi đi ngủ chưa. Sau đó thì mẹ rời đi sau 5 phút.
Bước 2: Khi quay lại kiểm tra, nếu thấy trẻ khóc mẹ nên vỗ về, dỗ dành trẻ.
Bước 3: Lặp lại đúng theo chu kỳ rời đi trong 5 phút cho đến khi bé tự ngủ được mà không có mẹ.
Phương pháp không nước mắt của Elizabeth Pantley
Phương pháp này tập trung vào việc bế con dậy ngay khi con khóc, vỗ về đến khi con ngừng khóc rồi đặt con xuống cũi lại.
Bước 1: Mẹ hãy vòng tay qua người con, đồng thời nói ra từ khóa mà con đã quen từ trước mà mẹ hay nói, để báo hiệu cho con biết rằng đã đến lúc phải đi ngủ.
Bước 2: Nếu con vẫn còn khóc, mẹ hãy lập lại chuỗi hành động trên đến khi bé nín khóc và đi vào giấc ngủ.
Bước 3: Để phương pháp này hiệu quả, mẹ cần phải thực sự kiên nhẫn để tập con quen dần với việc tự ngủ mà không cần đến sự trợ giúp của cha mẹ.
Luyện trẻ tự ngủ theo phương pháp 4s, 5s
Phương pháp luyện trẻ tự ngủ 4s, 5s có tác dụng giúp trẻ bình tĩnh, hạn chế gắt ngủ. Nhờ đó, nếu mẹ kiên trì thực hiện phương pháp này theo những bước hướng dẫn sau sẽ giúp bé dễ dàng chìm vào giấc ngủ hơn.
Bước 1: Trước khi đi ngủ, mẹ cho bé tập quen với việc làm gì đó trong khoảng 10 – 20 phút lặp đi lặp lại.
Bước 2: Quấn kén bằng khăn để tạo sự an toàn và hạn chế bé cử động tay chân khi ngủ. Đây cũng một cách để bé nhận biết được thời điểm mình phải đi ngủ là khi nào.
Bước 3: Mẹ cho bé vào phòng tối, không ồn ào để bé cảm nhận, phân biệt được ngày và đêm.
Bước 4: Tạo âm thanh nhỏ với tiếng “shhhhh” đều đều để trấn an và đưa bé vào giấc ngủ dễ hơn.
Dạy bé biết phân định rõ ràng giữa nhịp ngày và đêm
Điều chỉnh ánh sáng trong phòng phù hợp giữa ngày và đêm. Ban ngày nếu trong nhà không đủ ánh sáng, mẹ nên bật nhiều đèn. Ban đêm, cố gắng để phòng bé càng tối càng tốt hoặc để chút ánh đèn vàng để tiện cho việc chăm sóc bé khi cần. Cách này giúp bé nhận biết ngày và đêm rất hiệu quả.
Trong ngày, mẹ nên dành nhiều thời gian hơn để chơi và trò chuyện với con. Nhưng buổi tối trước khi ngủ, mẹ cần ngừng ngay các hoạt động kích thích bé mà nên vỗ về nhẹ nhàng cho bé trong phòng yên tĩnh và tối. Bé sơ sinh rất nhạy cảm và thông minh. Sau vài lần, bé ngừng chơi và được mẹ vỗ về, bé sẽ hiểu ngay đây là cách tập cho bé tự ngủ.
Không để bé ngủ quá nhiều hoặc ngủ li bì vào ban ngày. Mẹ chỉ nên cho bé ngủ vào ban ngày đúng thời lượng cho phép. Tránh để bé ngủ ngày thức đêm sẽ gây ảnh hưởng đến việc tập tự ngủ cho bé, đồng thời gây ảnh hưởng đến giấc ngủ của mẹ.
Thiết lập chu trình ăn – chơi – ngủ hàng ngày cho bé
Mẹ nên tạo thời gian biểu cho các hoạt động ăn – chơi – ngủ mỗi ngày cho bé từ lúc thức dậy tới khi đi ngủ. Điều này sẽ giúp bé có tính tự giác, biết giờ nào làm việc đó, nhờ vậy mà việc chăm con trở nên nhàn tênh hơn. Dưới đây là chu trình ăn – chơi – ngủ mà các mẹ nên tham khảo hướng dẫn con hàng ngày:
Ăn sau khi thức dậy.
Bé được vui chơi sau khi ăn.
Cho bé ngủ khi buồn ngủ.
Lưu ý: Mẹ hạn chế không để bé làm 2 việc cùng lúc như vừa ăn vừa chơi hoặc vừa chơi vừa ngủ để tránh vô tình hình thành thói quen xấu và phá vỡ chu trình sinh hoạt khoa học đã thiết lập trước đó.
Đặt bé lên giường cũi khi bé buồn ngủ nhưng vẫn còn thức
Để tập cho bé tự ngủ, mẹ nên biết cách để đọc vị các tín hiệu buồn ngủ của con rồi đặt bé vào giường cũi khi vẫn còn thức. Lâu ngày, mẹ kiên trì thực hiện sẽ giúp bé hình thành thói quen tự ngủ mà không cần mẹ bồng bế hay vỗ về.
Dưới đây là một số dấu hiệu mẹ có thể dễ dàng nhận thấy trẻ có đang buồn ngủ hay không, nếu có mẹ nên cho bé đi ngủ ngay:
Ngáp ngủ, chớp mắt nhiều lần, dụi mắt.
Bé mệt mỏi, không hào hứng vui chơi nữa.
Bé cau có, nhăn nhó hoặc quấy khóc.
Bám mẹ và đòi mẹ bế.
Gãi tai, bứt tai chính mình.
Phương pháp bế lên/đặt xuống
Đây là phương pháp đòi hỏi nhiều sức lực và sự kiên nhẫn từ người thực hiện. Trung bình cha mẹ phải mất 20 phút thực hiện thao tác bế lên và đặt xuống liên tục để bé cảm thấy buồn ngủ. Thậm chí khoảng thời gian đó có thể kéo dài ra đến 1 tiếng đồng hồ hoặc hơn.
5.Lưu ý khi rèn luyện cho trẻ tự ngủ.
Tránh cho bé ngậm núm ti quá nhiều khi đi ngủ.
Luôn tạo không gian ngủ rộng rãi, thoải mái và sạch sẽ cho bé.
Nên tắt bớt các đèn sáng, chỉ nên dùng đèn có ánh sáng vàng để tiện khi mẹ sang chăm sóc bé.
Kiểm tra và thay bỉm sạch sẽ cho trẻ thoải mái khi ngủ, tránh để bé ngủ tràn bỉm.
Luôn cho bé đi vệ sinh trước khi đi ngủ, để khi ngủ được ngon và sâu giấc hơn.
Trước khi ngủ nên cho bé bú no sữa mẹ hoặc sữa công thức (sữa bột).
Có thể dùng khăn quấn bé sơ sinh để quấn kén tạo cảm giác an toàn khi tập cho bé tự ngủ.
Trước khi bé ngủ, có thể massage nhẹ nhàng bằng tinh dầu để bé thoải mái hơn.
Như thế nào là một trẻ tự ngủ độc lập?
Để đánh giá được khả năng tự ngủ độc lập của trẻ, mẹ cần xem xét các yếu tố sau:
Trẻ có thể ngủ liền mạch từ 6 – 8 tiếng suốt đêm.
Có thể tự ngủ tiếp sau khi thức dậy lúc nửa đêm mà không cần sự hỗ trợ của cha mẹ.
Khi trẻ đạt mốc 6 tháng tuổi thì có tới 60% trẻ có thể tự ngủ độc lập.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng cha mẹ có thể thực hiện một số điều để giúp trẻ có thói quen ngủ độc lập khi con đã thực sự sẵn sàng.
Các thói quen sai lầm khiến bé dễ bị khó ngủ vào ban đêm
Trong quá trình nuôi con, các bậc phụ huynh sẽ không thể nào tránh khỏi các thiếu sót không mong muốn. Vì thế cha mẹ hãy chú ý duy trì các thói quen tốt cho con bằng cách tránh những thói quen sau:
Không hiểu rõ tầm quan trọng của giấc ngủ ngày: Một số cha mẹ ngăn con ngủ vào ban ngày vì mong muốn trẻ ngủ nhiều hơn vào ban đêm nhưng điều này thực tế là không hiệu quả vì sẽ khiến trẻ mệt và khó đi vào giấc ngủ hơn.
Ăn đêm: Từ 6 tháng trở đi, hầu hết trẻ đều không cần bữa ăn đêm để bổ sung dinh dưỡng, tuy nhiên vẫn có trẻ cần bữa ăn này. Nếu cha mẹ cảm thấy thoải mái với việc cho con ăn đêm ngoài 6 tháng thì vẫn có thể duy trì bú đêm cho trẻ để duy trì nguồn sữa mẹ.
Không cung cấp đủ lượng kẽm: Trẻ cần cung cấp đủ lượng kẽm nguyên tố trong ngày để ăn ngon, đạt chiều cao và cân nặng đúng chuẩn hoặc vượt chuẩn. Kẽm đóng vai trò tác động đến hầu hết các quá trình sinh học diễn ra trong cơ thể. Các cơ quan trong cơ thể khi thiếu kẽm có thể dẫn đến một số bệnh lý như rối loạn thần kinh, dễ sinh cáu gắt,…
Ngoài kẽm cũng cần bổ sung: Mẹ cũng cần bổ sung cho trẻ các vitamin và khoáng chất quan trọng khác như lysine, crom, vitamin nhóm B,… giúp con ăn ngon, có hệ miễn dịch tốt, tăng cường đề kháng để ít ốm vặt.
